بازرگان به دنبال اصلاحات در داخل رژیم شاه بود/ برای رسیدن به اهداف انقلاب کار زیادی داریم


در همین راستا گروه احزاب خبریان به مناسبت سی‌ونهمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی و طلیعه چهلمین سالگرد بزرگ‌ترین انقلاب قرن، ویژه‌نامه‌ای با عنوان «ریشه‌های یک انقلاب» را منتشر کرده است.

در این پرونده، انقلاب اسلامی را به روایت اهالی تاریخ، بستگان امام، زندانیان رژیم شاهنشاهی و فعالان سیاسی تاریخ انقلاب مرور می‌کنیم تا از پسِ این خوانش انقلابی به یادآوری نقاط قوت و برجسته انقلاب 39 ساله‌مان و همچنین آسیب‌شناسی نقاط ضعف و آسیب‌های انقلاب اسلامی بپردازیم.

بیشتر بخوانید:

(1) عزت‌شاهی: هیچ‌گاه تصور نمی‌کردیم رژیم شاه در زمان حیات ما تغییر کند

(2) عبدخدایی: ژن‌سالاری؛ یکی از تهدیدهای انقلاب

(3) چمران: سهم‌خواهی لیبرال‌ها از انقلاب پس از بهمن 57  آغاز شد

(4) خبریانی: امام به دلیل روحیه ضدآمریکایی قهرمان ملت ایران بود

(5) محمدی: برخی «سوپر انقلابی‌‌ها» وقتی به قدرت نمی‌رسند پشیمان می‌شوند

(6) علم‌الهدی: ماجرای انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به رهبری در سال 68

هفتمین گفت‌و‌گوی تفصیلی پرونده «ریشه‌های یک انقلاب» با یکی از چهره‌های قدیمی و از السابقون انقلاب است که در شورای انقلاب نیز عضویت داشته است؛‌ از دورانی که جلسات شورای انقلاب در منزل دکتر شیبانی برگزار می‌شد، 39 سال می‌گذرد.

دکتر عباس شیبانی در سال 1310 در تهران متولد شد؛ وی در سال 1330 وارد دانشگاه شد و 18 سال بعد یعنی در سال 1348 با مدرک دکترای پزشکی فارغ التحصیل شد.

او از پیش از ورود به دانشگاه، وارد مبارزه با رژیم پهلوی شد و به همین دلیل، 9 بار دستگیر و جمعاً مدت 13 سال زندانی بود.

شیبانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، از سوی حضرت امام به عضویت شورای انقلاب منصوب شد و از جانب مردم تهران به نمایندگی مجلس خبرگان بررسی قانون اساسی، نمایندگی مجلس شورای اسلامی و شورای شهر تهران انتخاب شد.

وی از معدود مبارزانی است که از دوران نهضت ملی شدن نفت تا نهضت امام خمینی، حضوری فعال داشته است.

خبرنگاران گروه احزاب خبریان به‌منظور پاسداشت و تکریم این چهره‌ شاخص و قدیمی‌تر انقلاب در جریان پرونده‌ «ریشه‌های یک انقلاب» تصمیم به انجام گفت‌وگو با یکی از بازماندگان شورای انقلاب گرفتند.

گفت‌وگویی که بیش از یک‌ماه از زمان انجام آن می‌گذرد و در نهایت با تائید و بازبینی نهایی ایشان و تنها فرزند این مبارز انقلابی آماده انتشار شده است.

بیان این مطلب خالی از لطف نیست که مقام معظم رهبری و عباس شیبانی تنها افرادی هستند که از حلقه اول شورای انقلاب باقی مانده‌اند؛‌ شورای انقلابی که روز 22 دی‌ 1357به فرمان امام خمینی تشکیل شد و ایده شکل‌گیری آن آذرماه 1357 در جریان سفر شهید مطهری به پاریس با امام ماجرا شد و از اساسی‌ترین ارکان قدرت سیاسی و اجرایی انقلابیون محسوب می‌شد.

شیبانی با روی گشاده در منزل ساده‌ای که روزی محل تردد بزرگان انقلاب بود، پذیرایمان شد و گاهی نیز سوالات‌مان را با سکوتی آمیخته به لبخند پاسخ‌ داد.

شاید برای شنیدین تمام جزئیات و خاطرات این مدیر انقلابی کهنه‌کار کمی دیر شده باشد اما لزوم تکریم و زنده نگه‌داشتن یاد چنین بزرگانی باعث شد که مصرّانه پیگیری‌های خود را برای دیدار و گفت‌وگو با این چهره قدیمی‌ ادامه دهیم و با کمک «آزاده» شیبانی تنها فرزند ایشان ضمن گفت‌وگو و بازخوانی، مطالب این مصاحبه را برای ثبت در تاریخ جمع‌آوری کنیم.

می‌توان گفت لحظه‌لحظه این دیدار بیانگر خاطرات تلخ و شیرینی بود که باعث می‌شد تا دختر دکتر شیبانی نیز نتواند احساسات خود را کنترل کند و با جملاتی که دکتر شیبانی با دیدن آلبوم تصاویر قدیمی بیان می‌کرد، پدر را به آغوش بکشد.

 

مشروح این گفت‌و‌گو در ادامه از نظرتان می‌گذرد:

خبریان: شما یکی از قدیمی‌ترین چهره‌های انقلاب هستید، بفرمایید چطور وارد شورای انقلاب شدید؟

شیبانی: بنده به پیشنهاد آقای باهنر به عضویت شورای انقلاب در آمدم.

*برای عضویت در شورای انقلاب با نهضت آزادی مشورت نکردم

خبریان: باتوجه به اینکه در آن مقطع عضو نهضت آزادی بودید آیا درباره عضویت در شورای انقلاب با آن‌ها هم مشورت داشتید؟

شیبانی: خیر موضوع محرمانه بود؛ البته بنده قصد مشورت و اجرا موضوع در نهضت را داشتم که به توصیه یکی از دوستان که در آن جلسه بود موضوع را مخفی نگه داشتم.

 

خبریان: مسئولیت خاصی در شورا داشتید؟

شیبانی: من صورتجلسات و یا به عبارتی مذاکرات را مکتوب می‌کردم.

خبریان: برای ارسال و گردش کار مکتوب می‌کردید یا برای ثبت در تاریخ؟ فایل‌های صوتی آن جلسات کجاست؟

شیبانی: برای هر دو هم ثبت در تاریخ و هم گردش کار اما به دلیل فشردگی کاری معمولا زیاد به دفترچه‌ها و صورتجسات رجوع نمی‌کردیم.

خبریان: فایل‌های صوتی آن جلسات کجاست؟

شیبانی: بعید می‌دانم فایل صوتی وجود داشته باشد.

خبریان: چرا؟

شیبانی: تا آنجا که به خاطر دارم به دلیل برخی ‌مراقبت‌های امنیتی و سّری بودن جلسات تصمیم بر این شد تا مکتوب شود چراکه امکان توزیع و تکثیر نوارها وجود داشت.

 

خبریان: یعنی این خبر درباره یادداشت‌های شما وجود نداشت؟

شیبانی: صوت و دست نوشته باهم فرق می‌کند.

خبریان: محل برگزاری جلسات و نگهداری اسناد کجا بود؟

شیبانی: جلسات به طور مخفیانه برگزار می‌شد.

خبریان: در کجا؟

شیبانی: اغلب همینجا (اشاره به منزل).

خبریان: اسناد و دست نوشته ها را چه می‌کردید؟

شیبانی: مخفی می‌کردم و به راحتی در اختیار کسی قرار نمی‌گرفت.

*صورتجلسات شورای انقلاب را تحویل هاشمی دادم 

خبریان: تکلیف این دست نوشته‌ها چه شد؟

شیبانی: نمی‌دانم بنده تحویل آقای هاشمی‌ دادم.

خبریان: چه زمانی و چرا؟

شیبانی: پس از تشکیل اولین مجلس بود که آقای هاشمی گفتند این اسناد را بیاور تا بر اساس آن‌ها چارچوب‌ و چشم اندازهایی را تعریف کنیم.

خبریان: در نهایت چه شد؟

شیبانی: تبدیل به همان 6 جزوه‌ای شد که صرفاً در اختیار مسئولان تراز بالا قرار گرفت.

 

خبریان:‌ آقای دکتر موضوع رفراندم را به یاد دارید؟

شیبانی: بله.

خبریان: چرا امام موضوع رفراندم را ماجرا کردند؟

شیبانی: امام با رفراندم نشان دادند که به دنبال دیکتاتوری نیستند و در این جریان بحث بر سر این بود که آیا شاه را می‌خواهید یا جمهوری اسلامی ایران.

*نظر دولت موقت برای تحقق جمهوری دموکراتیک

خبریان: البته دولت موقت به دنبال اجرا «جمهوری دموکراتیک» بود تا «جمهوری اسلامی».

شیبانی: بله آقای بازرگان این موضوع را ماجرا کرده‌ بودند که امام فرمودند جمهوری اسلامی بدون یک کلمه کم و زیاد.

خبریان: آیا درخصوص بحث پیش‌نویس قانون اساسی خاطره‌ای دارید؟

شیبانی: خیر.

خبریان: آیا این ادعا که امام مخالف قرار گرفتن موضوع «ولایت فقیه» در قانون اساسی بودند درست است؟

شیبانی:‌ خیر.

خبریان:‌ یعنی این ادعا که امام موافق بحث ولایت فقیه نبود درست نیست.

شیبانی: بله.

خبریان: خاطره خاصی از شورای انقلاب هم به یاد ندارید؟

شیبانی: خیر.

 

خبریان: چرا خاطرات خود را مکتوب نکردید؟

شیبانی: شرایطش نبود.

خبریان: مهمترین مصوبه شورای انقلاب چه بود؟

شیبانی: در این باره حضور ذهن ندارم، مصوبات زیادی برای حل مشکل مردم داشتیم.

خبریان: یعنی امروز که عملکرد شورای انقلاب را بررسی می‌کنید احساس رضایت دارید؟

شیبانی: الان بررسی نمی‌کنم.

خبریان: رضایت دارید یا خیر؟

شیبانی: رضایت دارم.

خبریان: چرا؟

شیبانی: سعی بر این بود کوتاهی درباره مردم صورت نگیرد.

*امام (ره) بی مزد و منت خدمت می کرد 

خبریان: از ویژگی های بارز امام چه نکته‌ای را به یاد دارید؟

شیبانی: انسان خوبی بود و بی‌مزد و منت خدمت می‌کرد.

خبریان:‌برخی به نوعی مدعی کانالیزه کردن امام هستند آیا این ادعا صحبت دارد؟

شیبانی: خیر.

خبریان: یعنی عملکرد امام بر چه اصولی بود؟

شیبانی: مشورت.

 

خبریان: اینکه گفته می‌شود کانال خاصی ایشان را مدیریت می‌کردند و ایشان اقداماتشان بر این اساس بود پس درست نیست؟

شیبانی: خیر این طور نبود مشورت می‌کرد ولی به حرف هرکسی هم گوش نمی‌داد.

خبریان:‌ یعنی چه می‌کردند؟

شیبانی: یعنی به درستی به تشخیص خودشان عمل می‌کردند خدا رحمت شان کند.

خبریان: چرا شورا منحل شد؟

شیبانی: چون ماموریتش به پایان رسیده بود.

 

خبریان:‌چرا شورای انقلاب تشکیل شد؟

شیبانی: امام دستور دادند تا برای اداره روند انقلاب و بعد از سرنگونی حکومت شاه این مجموعه شکل بگیرد.

خبریان: به چه کسی این دستور داده شد؟

شیبانی: فکر می‌کنم آقای مطهری از پاریس آمدند و اجرا موضوع کردند.

خبریان: مهمترین توصیه‌ای که امام به شورای انقلاب درباره تشکیل کابینه و دولت داشتند چه بود؟

شیبانی: نمی‌توانم بگویم مهمترین چه بود اما تاکید داشتند کابینه غیر روحانی تشکیل شود.

خبریان: با این تعریف یعنی نهضت آزادی باید روی کار می‌آمد؟

شیبانی: نخیر.

خبریان: اما آقای بازرگان رئیس دولت موقت شد.

شیبانی: امام گفتند هرکسی می‌آید به طور شخصی بیاید حتی به مهندس بازرگان تاکید شد به طور فردی نه نهضت آزادی باشد.

خبریان: اگر بخواهید به مسئولان توصیه‌ای داشته باشید به چه موضوعی اشاره می‌کنید؟

شیبانی: من کاره‌ای نیستم که توصیه‌ای داشته باشم.

 

خبریان: شما از السابقون و مدیران در تراز انقلاب بودید.

شیبانی: حرفم این است به مردم دروغ نگوئیم.

خبریان: یعنی شعار و وعده انتخاباتی ندهند؟

شیبانی: بله کاری که می‌توانیم انجام دهیم را بگوئیم نه کاری را که نمی‌توانیم.

 خبریان: آقای دکتر شما زمان انقلاب ایران نبودید؟

شیبانی: بله نبودم.

خبریان:‌انگلیس بودید؟

شیبانی: بله.

خبریان: تمایلی دارید درباره‌ چرایی سفرتان بگوئید؟

شیبانی: به دلیل مختل بودن وضعیت درمانگاه‌ها مجبور شدیم برای درمان سرطان همسرم به انگلستان برویم.

 

خبریان: دوران تحصیل شما که همزمان با دانشگاه بود چطور گذشت؟

شیبانی: دوره پزشکی عمومی 6 ساله، برای من 17 سال طول کشید.

 خبریان: فکر می‌کنم به دلیل همین رفت و برگشت‌ها یا به قولی بازداشت‌ها مدت تحصیلتان در دانشگاه طولانی شد.

شیبانی: بله سال 48 فارغ‌التحصیل شدم.

خبریان: 16 سال طول کشید؟

شیبانی: طولانی شد.

 

خبریان: 1330 در دانشکده فنی  و از سال 1332 در رشته پزشکی مشغول به تحصیل شدید؟

شیبانی بله، باید در 6 سال درسم تمام می‌شد.

خبریان: چند سال زندان بودید؟

شیبانی: حدود 13 سال.

خبریان: درخصوص نحوه دستگیری‌تان خاطره‌ای دارید؟

شیانی: نه.

خبریان: چند بار بازداشت شدید؟

شیانی: 9 یا 10 بار.

 

خبریان: مدت زمان بازداشت‌ها به چه ترتیب بود؟

شیبانی: شش سال، پنج سال و…

خبریان: ماجرای برادر خانمتان چه بود؟

شیبانی: آقای محمد مفیدی یک ژنرال را کشت و من به سه سال حبس محکوم شدم.

خبریان: انگار بیشتر از 3 سال هم در زندان ماندید؟

شیبانی: 5 سال.

 

خبریان: نظرتان درباره مرحوم بازرگان چه بود؟

شیبانی: اهل عمل بود.

خبریان: نظر مهندس بازرگان درباره رژیم شاهنشاهی و مبارزات سیاسی چگونه بود؟

شیبانی: به شاه انتقاد داشت.

خبریان: یعنی مخالف سلطنت شاه بود؟

شیبانی: می‌گفت شاه نباید دخالتی در مسائل کشور داشته باشد.

خبریان: آیا ایشان طرفدار مبارزات مسلحانه بود؟

شیبانی: خیر.

*بازرگان به دنبال اصلاحات در داخل رژیم شاه بود 

خبریان: چرا؟

شیبانی: مهندس بازرگان به دنبال اصلاحات در داخل رژیم بود.

خبریان: یعنی آقای بازرگان به دموکراسی غربی و اینکه شاه بماند، اعتقاد داشت؟

شیبانی: بله.

خبریان: چرا می‌خواستند شاه بماند؟

شیبانی: چون باورشان نمی‌شد که سلطنت قابل حذف کردن است.

خبریان:‌ برخی معتقد هستند مبانی تفکر آقای بازرگان جهادی و دفاعی نبود و شما هم در این باره به ایشان تذکر داده بودید؟

شیبانی: چه تذکری؟

خبریان: در جریان بمبی که در منزل مرحوم بازرگان منفجر شد؟

شیبانی: بله؛ تنها من اعتراض نکردم.

خبریان: یعنی دیگران هم به این رویه اعتراض داشتنند؟

شیبانی: بله.

 

خبریان:چه کسانی بودند؟

شیبانی: یادم نیست ولی فکر می‌کنم پسر آقای بازرگان هم بودند.

خبریان: منظورتان عبدالعلی بازرگان است.

شیبانی: بله.

خبریان: چرا به آقای بازرگان اعتراض کردید؟

شیبانی:‌ دشمن وارد شده بود و حریم را شکسته و وارد حرم شده بود، این جمله را به یاد دارم.

 

*برای رسیدن به اهداف انقلاب کار زیادی داریم

‌ خبریان: آقای دکتر! وضعیت کشور را در آستانه چهل سالگی انقلاب چطور ارزیابی می‌کنید؟

شیبانی: خیلی خوب است ولی هنوز برای رسیدن به اهداف انقلاب کار زیادی داریم.

خبریان: درچه حوزه‌هایی؟

شیبانی: برای رفاه مردم آنطور که باید کار نشده است، یعنی برخی مسئولان کار نکرده‌اند درحالی که باید مردم راحت باشند.

*رفاه مردم وضعیت خوبی ندارد

خبریان: به خاطر ناآرامی‌های اخیر می‌گویید وضعیت کشور خوب نیست؟

شیبانی: خیر؛ کلاً رفاه مردم وضعیت خوبی ندارد.

خبریان: ملاکتان برای این صحبت چیست؟

شیبانی: گرانی،هزینه‌های ازدواج و زندگی، فاصله طبقاتی.

*فاصله طبقاتی زندگی در گور و کاخ است 

خبریان: منظورتان از فاصله طبقاتی چیست؟

شیبانی: یکی در کاخ زندگی می‌کند و دیگری در گورآباد مردم این طور ناراحت می‌شوند.

خبریان: پس شما هدف‌تان از کاندیداتوری برای ریاست‌جمهوری اصلاح این وضعیت و ساختار اقتصادی بود؟

شیبانی: بله، همینطور است.

خبریان: در حال حاضر پس از شورای شهر مشغول فعالیت خاصی هستید؟

شیبانی: بعد از شورا فعالیت خاصی ندارم.

 

خبریان: از شما به عنوان فردی یاد می‌شود که درجلسات شورای شهر تأخیر و غیبت نداشتید.

شیبانی: بله؛ در کل زمان نمایندگی خود در مجلس شورای اسلامی تنها 27 دقیقه تأخیر داشتم.

خبریان: برجسته‌ترین نکته‌ای که از امام (ره) در ذهن دارید کدام خاطره است.

شیبانی: امام همیشه قبل از هر اظهارنظری همه جوانب قضیه را بررسی می‌کردند و می‌سنجیدند و رهبر معظم انقلاب هم دقیقاً همینطور هستند. 

دسترسی سریع به چکیده گفت‌وگوی عباس شیبانی