چهارشنبه سوری خانمان سوز/ آیینی که از زبان آتش روایت می شود!



رفتار خشونت آمیز و مغایر با عرف و منش جامعه، نظیر آنچه که امروزه تحت نام چهارشنبه سوری شاهد آن هستیم در هیچ کدام از این آیین ها دیده نمی شود.


به گزارش پایگاه خبری خبریان ،هرساله در آخرین چهارشنبه پایانی کشور ما شاهد آتش بازی هایی از سر احساس مردمان بخصوص جوانانی است که به پاسداشت این روز دست به آتش بازی با انواع محترقه می زنند تا در این هیاهوی کر کننده شاهد بدترین منظره های ناراحت کننده باشیم که گاها زندگی یک فرد و یا کل خانواده را در هاله ای از ابهام قرار می دهد.

اگر بخواهیم به این رویداد در حال عادت جامعه بیشتر اندیشه نماییم می توان به سیاست های پشت پرده تطمیع گران و همینطور کسانی که به شلوغ کردن جامعه علاقه دارند که سلامت را فدای اغراض شخصی خود نموده اند تا در این ره آورد بتوانند به مقاصد مورد نظر خود دست بیابند، دست می یابیم.

تاریخچه چهارشنبه سوری

یکی از سنت های باستانی ایرانیان برگزاری جشن چهارشنبه سوری بوده که شب چهارشنبه آخر هرسال، ایرانیان در همه شهرها با برپایی آتش، مراسم باشکوهی برگزار می کردند. واژه “چهارشنبه‌سوری”  از دو واژه چهارشنبه که نام یکی از روزهای هفته‌است و سوری در زبان کُردی که به معنی سرخ است ساخته شده‌است (این مطلب سندیت تاریخی و علمی ندارد) که در آن آتش بزرگی تا صبح زود و برآمدن خورشید روشن نگه داشته می‌شود. این آیین از آن جهت به غروب آخرین سه شنبه (شب چهارشنبه) موکول شده است که زرتشت، با رسیدگی حساب های گاهشماری به تنظیم و تدوین دقیق تقویم توفیق یافت و آن سالی بود که تحویل سال به سه شنبه ای مصادف شد که نیمه آن سه شنبه تا ظهر، جزئی از سال کهنه و نیمه بعدازظهر جزو سال نو به حساب آمد و چون آغاز هر روز را در نیمه شب همان روز می دانستند، بنابراین فردای آن سه شنبه را نوروز شناختند و شبش را جشن گرفتند و آتش افروختند و از آن پس آن شب را چهارشنبه سوری قرار دادند.

به یک عقیده دیگر ایرانیان مراسم آتش افروزی در آستانه سال نو را پس از قبول اسلام، در آخرین چهارشنبه سال قرار داده اند، تا از عقیده اعراب پیروی کرده باشند که روز چهارشنبه یا «یوم الاربعا» را شوم و نحس می دانستند. درمورد وجه تسمیه «چهارشنبه سوری» عقیده دارند، به مناسبت آتش افروزی، آن شب را «سور» (سرخ) نامیده اند.

هاشم رضی در کتاب گاه شماری و جشن‌های ایران باستان، درباره چهارشنبه سوری می نویسد: «ایرانیان در یکی از چند شب آخر سال جشن سوری را که عادت و سنتی دیرینه بود، با آتش‌افروزی همگانی برپا می‌کردند.

اما چون اساس تقسیم آنان در روزشماری بر آن پایه نبود که ماه را به چهار هفته با نام‌های کنونی روزها بخش کنند، لاجرم در شب چهارشنبه آخر سال چنین جشنی برگزار نمی‌شد. روزشماری کنونی بر اثر ورود اعراب به ایران باب شد. بی‌گمان سالی که این جشن به شکلی گسترده بر پا بوده مصادف با شب چهارشنبه شده است و چون در روزشماری تازیان چهارشنبه نحس و بدیمن به شمار می‌آمده از آن تاریخ به بعد شب چهارشنبه آخر سال را با جشن سوری به شادمانی پرداخته و بدین وسیله می‌کوشیدند نحوست چنین شبی را از بین ببرند.

دکتر کورش نیکنام موبد زرتشتی و پژوهشگر در آداب و سنن ایران باستان، عقیده دارد که چهارشنبه سوری هیچ ارتباطی با ایران باستان و زرتشتیان ندارد و شکل گیری این مراسم را پس از ورود اعراب به ایران می داند. دکتر نیکنام در این باره می گوید: ما زرتشتیان در کوچه ها آتش روشن نمی کنیم و پریدن از روی آتش را زشت می دانیم.


در گاه شماری ایران باستان و زرتشتیان اصلأ هفته وجود ندارد. ما در ایران باستان هفت روز هفته نداشتیم. شنبه و یکشنبه و… بعد از ورود اعراب به فرهنگ ایران وارد شد. ما پیش از تسلط اعراب بر ایران هر ماه را به سی روز تقسیم می کردیم. و برای هر روز هم اسمی داشتیم . هرمز روز، بهمن روز،… برای ما سال ۳۶۰ روز بوده با ۵ روز اضافه ( یا هر چهار سال ۶ روز اضافه ). ما در این پنج روز آتش روشن می کردیم تا روح نیاکانمان را به خانه هایمان دعوت کنیم.” بنابراین اینکه ما شب چهارشنبه ای را جشن بگیریم ( چون چهارشنبه در فرهنگ عرب روز نحس هفته بوده ) خودش گویای این هست که چهارشنبه سوری بعد از اسلام در ایران مرسوم شد.

بنابراین؛ این آتش چهارشنبه سوری بازمانده آن آتش افروزی ۵ روز آخر سال در ایران باستان است و زرتشتیان به احتمال زیاد برای اینکه این سنت از بین نرود، نحسی چهارشنبه را بهانه کردند و این جشن را با اعتقاد اعراب منطبق کردند و شد چهارشنبه سوری. (دکتر کورش نیکنام موبدیار، نویسنده و پژوهشگر فرهنگ ایران باستان، نماینده زرتشتی ها در مجلس هفتم شورای اسلامی

گرد آوردن بوته، گیراندن و پریدن از روی آن و گفتن عبارت “زردی من از تو، سرخی تو از من” شاید مهمترین رسم شب چهارشنبه سوری است. هر چند که در سالهای اخیر متاسفانه این رسم شیرین جایش را به ترقه بازی و استفاده از مواد محترقه و منفجره خطرناک داده است.

آسیب شناسی چهارشنبه سوری:

یافته های پژوهشی نشان می دهد که تمامی آیین ها و یادمان هایی که مردم ایران در هنگامه های گوناگون بر پا می داشتند و بخشی از آنها همچنان در فرهنگ این سرزمین پایدار شده است، با منش ، اخلاق و خرد نیاکان ما در آمیخته بود و در همه آنها، اعتقاد به پروردگار، امید به زندگی، نبرد با اهریمنان و بدسگالان و مرگ پرستان، در قالب نمادها، نمایش ها و آیین های گوناگون نمایشی گنجانده شده بود.

 رفتار خشونت آمیز و مغایر با عرف و منش جامعه نظیر آنچه که امروزه تحت نام چهارشنبه سوری شاهد آن هستیم در هیچ کدام از این آیین ها دیده نمی شود. بهتر است بگوییم، کسانی که با منفجر کردن ترقه و پراکندن آتش سلامتی مردم را هدف می گیرند، با تن دادن به رفتاری آمیخته به هرج و مرج روحی ، آیین چهارشنبه سوری را تحریف کرده اند. پس امیدوارم دوستان عزیز با خواندن این مطالب، زیبایی این رسم کهن ایرانی را با انجام کارهای خطرناک و استفاده از وسایل خطرناک آتشبازی خراب نکنند . (سایت خبر آنلاینبا امید به چهارشنبه سوری زیبا، فرهنگ ساز و به دور از هر گونه خطر احتمالی.

چهارشنبه سوری دیروز، چهارشنبه سوزی امروز

اگر به مهندسی اسلامی در ساختار فرهنگی سده‌های گذشته ایران دقیق شویم، ویرایش‌هایی برخاسته از “نخبگی واقعی” را شاهد خواهیم بود که که پژوهنده را به یاد نوابغی چون میرداماد، فیض کاشانی، شیخ بهایی، ملاصدرا و علامه مجلسی می‌اندازد. دانشمندان مصلح اسلامی “هفت شین” ایرانی را با ظرافتی تامل برانگیز به “هفت سین” ایرانی تغییر دادند.

تمام آیین‌های ایرانی با آیین‌های اسلامی تلفیق و آمیزه ای زیباتر از پیش خلق شد و پیش روی مردم قرار گرفت و مردم نیز این فرهنگ غنی تر شده را با آغوش باز پذیرفتند حال اینکه خراب کردن بسیار آسانتر از ساختن بود ولی دانشمندان اسلامی می‌دانستند “گمگشتگی فرهنگی و تاریخی” چه عوارضی برای ملت بی هویت به بار خواهد آورد! چرا که ما “مسلمانان عرب” نبودیم؛ ما “مسلمانان ایرانی” بودیم.

این مهندسی دقیق و ظریف نخبگان را، در دعای اسلامی تحویل سال ایرانی و در بسیاری از مناسبات دیگر شاهدیم. در شب یلدا نیز صله رحم یکی از متعارفات یلداست. تفال به حافظ و قرآن نیز باز در شمار رفتارهای اسلامی در این آیین ایرانی است. از سه دهه پیش برخی بدون اینکه نسخه ای برای چهارشنبه سوری بپیچند، راه آسان یعنی خراب کردن را برگزیده اند.آیا نباید از علمای نخبه سده‌های گذشته درس تلفیق اسلام در آیین تاریخی را بیاموزیم ؟

پریدن از روی آتش یک آیین پر نشاط خانوادگی و فامیلی بوده که در واقع با هر بار انجام آن از خدای یگانه، استمداد سلامتی می‌شود. ولی آن ستیزه‌ها و برگزیدن راه آسان، نسخه‌ای نبود که به فراموشی این آیین ایرانی مبدل شود بلکه این آیین قابل ویرایش ایرانی را ناخواسته به دست اغیار سپردیم تا آنان ویرایش دلخواه خود را بر آن اعمال کنند.

اینک شاهدیم که این سنت کهن به رفتارهای خشونت بار و تنفر انگیز و بیگانه مبدل شده است و بیننده آگاه به فرهنگ چهارشنبه سوری، اذعان خواهد داشت که منفجر کردن بمب‌های صوتی و آزار و اذیت‌های بیمارگونه بیشتر به بد مستی اراذل و اوباش شباهت دارد تا به آیین مهرورزی و خردمندانه چهارشنبه سوری. در این روزگار مردمی را می‌بینیم که خشن‌ترین لباس‌های خود را می‌پوشند و با ظاهری شبیه به رمبو، بمب‌های صوتی و مخرب در دست و جیب، به استقبال خطرات جانی و مالی می‌روند.

 صدای آژیر آمبولانس‌ها و اتومبیل‌های پلیس را می‌شنویم، گاه مردم آسیب دیده به مهاجمان فحاشی می‌کنند و گاه با آنان گلاویز می‌شوند.بسیاری از مردم عزیزان خود را در این روز در خانه حبس می‌کنند تا از گزند اوباش و اراذل در امان بمانند. ادارات، سازمان‌ها و مراکز آموزشی، کارکنان و محصلین خود را زودتر ترخیص می‌کنند تا مبادا در غوغای این سنت به هم ریخته، آسیب ببینند.

به راستی اگر با “ماشین زمان”، یکی از شرکت‌کنندگان چهارشنبه سوری در چند دهه گذشته را به چهارشنبه سوری این ایام بیاوریم، واقعا چه تصوری از مراسم فعلی خواهید داشت؟ شاید فکر کنید که بین دیوانگان یک محله، جنگی داخلی اتفاق افتاده است و اگر کسی به او بگوید که این همان آیین چهارشنبه سوری است مسلما هم به حال این سنت از دست رفته و هم به حال مردم محروم از چهارشنبه سوری واقعی، تاسف خواهد خورد.

این فراز می‌تواند یک ایده آسیب شناسانه برای تولید یک فیلم سینمایی باشد که در جهت فرهنگ‌سازی این آیین ویران شده به کار گرفته شود. باور عمومی جامعه بر این است که چهارشنبه سوری سنتی مبتنی بر باورهای زرتشتیان است حال اینکه زرتشتیان روشن کردن آتش در کوی و برزن و پریدن از روی آن را گناه و عملی ناهنجار می‌دانند و چهارشنبه سوری متعارف در نزد ایرانیان را جزو آموزه‌های دینی خود نمی‌شناسند.

آسیب شناسی چهارشنبه سوری:

سوختگی؛ در یک مراسم آتش بازی اولین مشکلی که به ذهن هر کسی می رسد سوختگی است. سوختگی در اثر بوته های خشک خیلی شدید نیست اما سوختگی چهارشنبه سوری این روزها که انواع مواد محترقه استفاده می شود به این آسانی ها خوب شدنی نیست. طبق آمار حادثه دیدگان در چهارشنبه سوری سال گذشته بیش از همه دچار سوختگی درجه یک و سطحی شدند و پس از آن سوختگی درجه ۲، پارگی، زخم و خراشیدگی و سوختگی درجه ۳ که شدیدترین نوع سوختگی است، قرار دارد.

 سوختگی های ناشی از بازی با مواد محترقه خطرناک در چهارشنبه سوری دارای دو نوع عوارض هستند، برخی از آن ها به عنوان عوارض زود رس مطرح هستند و برخی در دراز مدت بر افراد عوارض ایجاد می کند. قطع عضو بدن از عوارض زودرس سوختگی ها است. عفونت ثانویه در محل زخم ناشی از سوختگی یک عارضه زودرس دیگر است، مشکلات روحی و عصبی از عوارضی است که فرد دچار سوختگی در طولانی مدت به آن مبتلا می شود.

نکته مهم؛ در صورتی که لباس شما آتش گرفت از دویدن خودداری کنید و بلافاصله بر روی زمین بغلتید. پتو وسیله مناسبی برای خاموش کردن فردی است که لباسش آتش گرفته، استفاده از آب هم در این مواقع کمک کننده است ولی هرگز با استفاده از کپسول های آتش نشانی اقدام به خاموش کردن افراد نکنید.

بد نیست بدانید سوختگی ها به ویژه سوختگی هایی که از شدت بیشتری برخوردار است موجب دفع الکترولیت های بدن نظیر سدیم، پتاسیم بدن می شود که دفع این الکترولیت ها نیز منجر اختلال فعالیت کلیه ها خواهد شد. دفع الکترولیت های بدن موجب می شود که میزان اوره در بدن افزایش یابد که این امر موجب از بین رفتن کلیه ها و به تدریج موجب دیالیزی شدن فرد نیز می شود.

 برای جلوگیری از این مسئله در مراکز درمانی بیمار را تحت معالجه با سرم هایی قرار می دهند که به میزان مورد نیاز سدیم پتاسیم و سایر املاح را داراست با این وجود در برخی موارد درمان ها موثر واقع نمی شود و فرد کلیه خود را از دست می دهد.

آسیب های چشم؛ کوری چشم در صورت اصابت مستقیم ترکش های ناشی از انفجار مواد محترقه یکی از مواردی است که زیاد در چهارشنبه سوری دیده می شود. میزان کوری ها ایجاد شده به حدی است که عنوان نابینایی در چهارشنبه سوری را به خود اختصاص داده است. بر اساس آمار موجود ۴۴ درصد از آسیب هایی که در این مراسم وارد می شود، در چشم راست، ۷۳ درصد در چشم چپ و ۹۱درصد در هر دو چشم است، که ۲۶ درصد آسیب ها به دلیل نارنجک، ۵۱ درصد به دلیل سیگارت و ۶ درصد نیز به علت فشفشه اتفاق می افتد.

۵۸ درصد آسیب دیدگان مردانی با میانگین سنی ۷۱ سال بوده اند، مراجعه سریع به چشم پزشک در صورت برخورد هر شیئی با چشم می تواند شدت ضایعه را کاهش دهد. در موارد خفیف با انجام مراقبت های طبی یا انجام اعمال جراحی می توان بینایی فرد را به او بازگرداند ولی متاسفانه در موارد شدید چاره ای جز تخلیه چشم باقی نمی ماند.

نکته مهم؛ بعد از هر گونه آسیب به چشم تنها کاری که باید بکنید آن است که چشم را با یک کاور، بدون آن که با خود چشم آسیب دیده تماس داشته باشد بپوشانید و بیمار را سریعا به یک مرکز چشم پزشکی بفرستید.

ضایعات پوستی و ریوی باید توجه داشته باشید که هیچ ماده شیمیایی غیر خطرناکی وجود ندارد. نیترات پتاسیم، کلرات باریم، ارسنیک، نیترات سالیسیوم و پرکلرات پتاسیم به کار رفته در مواد محترقه و منفجره به علت ترکیب با اکسیژن و کربن همگی به نوعی خطرناک هستند و ممکن است حتی هنگام کار و تهیه، عوارضی را برای کارگران به همراه داشته باشد. به عنوان مثال مواد شیمیایی با پایه کلروکلرات به لحاظ درجه آتش گیری بسیار پایین ناراحتی های پوستی ریوی ایجاد می کند، حتی در مقیاس بالاتر آثار خونی را بجا می گذارند.

 دردهای شکمی، سرگیجه، حالت استفراغ و اسهال و در برخی موارد ناراحتی های تنفسی پیشرفته از آثار این مواد شیمیایی برای تولید کنندگان است. تماس با ترکیبات نیتراته سبب خوردگی پوست می شود، حساسیت های پیشرفته بر روی غشای پوستی و حتی در صورت جذب از راه پوست سوختگی های پیشرفته پوست از عوارض ترکیبات نیتراته است.

ترکیبات ذوب شده نیترات پتاسیم و سدیم می تواند سوختگی های شدیدی را به وجود آورد، بیان کرد؛ خستگی های بسیار شدید، سرگیجه و تنفس کوتاه از عوارض تماس با این ترکیبات است این در حالیست که تماس تنفسی با ترکیبات سولفوره مسمومیت هایی را به بار خواهد آورد، تنفس پودرهای گوگردی هم آثار تنفسی، سرفه های شدید و تنگی نفس را در پی دارد. در صورتی که مواد شیمیایی با پوست شما برخورد کرد بلافاصله آن را با آب فراوان شستشو دهید و به یک مرکز درمانی مراجعه کنید.

صداهای مرگبار؛ بسیاری از جوانان از ایجاد صداهای مهیب در این شب لذت می برند و به نوعی برای ایجاد صدای بلندتر با یکدیگر رقابت می کنند و اصلا فکر نمی کنند که صداهای مهیب و ناهنجار سبب بروز ناراحتی های روحی روانی، سکته های قلبی در افراد مسن و حتی سقط جنین در زنان باردار می شود.

نکته مهم اگر پس از شنیدن صدای بلند ناهنجار دچار تپش قلب یا وزوزگوش یا کاهش شنوایی و علا یمی شبیه این شدید، تنها کاری که باید بکنید این است که در یک فضای آرام استراحت کنید. در صورتی که علا یم بیش از ۴۲ساعت ادامه یافت به پزشک مراجعه کنید.

به هرحال؛ در آستانه سال جدید قرار داریم و با در پیش رو بودن چهارشنبه آخر سال باید با فرهنگ سازی در خور و شایسته این سرزمین که به عنوان مهد تمدن و اصالت قلمداد می شود نگذاریم تفکر و اندیشه های مخرب از نوع ترقه بازی و اقلام آتش زا، امنیت ریشه دار و با قدمت دیرینه مان را دستخوش حوادث خود نماید.

منبع :شبکه اطلاع رسانی خبریان