اظهارنامه چک ثبت نشده

هنگامی که یک برگه چک صیادی در دست کسی قرار می گیرد، اما صادرکننده آن را در سامانه مربوطه ثبت نکرده است، این سند با چالش های حقوقی متعددی روبرو می شود. در چنین شرایطی، اظهارنامه چک ثبت نشده به عنوان اولین گام رسمی و قانونی برای مطالبه وجه و حفظ حقوق دارنده چک اهمیت ویژه ای پیدا می کند.

دارندگان چک های صیادی که مشخصات آن در سامانه صیاد به ثبت نرسیده، خود را در پیچ و خم یک معمای حقوقی می یابند. این معضل، نه تنها مسیر وصول وجه را دشوار می سازد، بلکه ابهامات زیادی پیرامون اعتبار و چگونگی پیگیری قانونی چنین سندی ایجاد می کند. در این راهنمای جامع، کوشیده شده است تا با زبانی شیوا و با تکیه بر آخرین نظریات حقوقی و بخشنامه های بانک مرکزی، به طور کامل به این موضوع پرداخته شود. در ادامه مسیر، با بررسی دقیق این وضعیت حقوقی، به خصوص بر اهمیت و نقش محوری اظهارنامه به عنوان نقطه شروعی قاطع برای پیگیری مطالبات مالی تمرکز خواهد شد تا هر دارنده چک بتواند با آگاهی کامل، بهترین تصمیم را برای حفظ حقوق خود اتخاذ کند.

چک صیادی ثبت نشده: ماهیت و اعتبار حقوقی آن

ورود سامانه صیاد به نظام بانکی ایران، با هدف ایجاد شفافیت بیشتر و کاهش آمار چک های برگشتی همراه بود. سامانه صیاد یا همان سامانه یکپارچه الکترونیکی صدور دسته چک، از تاریخ ۲۹ فروردین ۱۴۰۰ صادرکنندگان چک را ملزم کرد تا اطلاعات کامل هر برگه چک را هنگام صدور، در این سامانه به ثبت برسانند. این اقدام باعث شد تا هر چک، یک شناسه یکتا داشته باشد و تمامی نقل و انتقالات آن نیز به صورت الکترونیکی انجام شود.

اما چالش اصلی زمانی آغاز می شود که صادرکننده ای، چکی را تحویل دارنده می دهد، اما به دلایل مختلف از ثبت آن در سامانه صیاد خودداری می کند. اینجاست که اعتبار و ماهیت حقوقی این برگه، زیر سؤال می رود و دارنده را با بلاتکلیفی مواجه می سازد.

تبصره ۱ ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک (اصلاحی ۱۴۰۰)

برای درک وضعیت چک ثبت نشده، لازم است به تبصره ۱ ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک (اصلاحی سال ۱۴۰۰) رجوع کرد. این تبصره به صراحت بیان می کند: «در مورد برگه چک هایی که از دسته چک های ارائه شده پس از پایان اسفندماه سال ۱۳۹۹ صادر می شوند، تسویه چک صرفاً در سامانه تسویه چک (چکاوک) طبق مبلغ و تاریخ مندرج در سامانه و در وجه دارنده نهایی چک بر اساس استعلام از سامانه صیاد انجام خواهد شد و در صورتی که مالکیت آنها در سامانه صیاد ثبت نشده باشد، مشمول این قانون نبوده و بانک ها مکلفند از پرداخت وجه آنها خودداری نمایند.»

این بند قانونی، به وضوح نشان می دهد که ثبت چک در سامانه صیاد، به شرطی اساسی برای شمول آن بر قانون صدور چک تبدیل شده است. به عبارت دیگر، چکی که ثبت نشده باشد، بسیاری از مزایای قانونی یک چک عادی را از دست می دهد.

آیا چک ثبت نشده، همچنان چک است؟

این سؤال، محل بحث و اختلاف نظرهای حقوقی متعددی بوده است. برخی حقوقدانان معتقدند چکی که در سامانه صیاد ثبت نشده باشد، اساساً از ماهیت چک به مفهوم خاص خود خارج شده و تنها به عنوان یک سند عادی اثبات کننده طلب شناخته می شود. استدلال آن ها این است که ثبت، رکن اساسی صدور چک صیادی است و بدون آن، چک اعتبار و امتیازات ویژه خود را از دست می دهد.

در مقابل، دیدگاه دیگری نیز وجود دارد که چک ثبت نشده را همچنان چک می داند، اما با این تفاوت که قابلیت پرداخت توسط بانک و شمولیت بر تمامی مزایای قانون صدور چک را ندارد. این گروه از حقوقدانان به تعریف چک در ماده ۳۱۰ قانون تجارت اشاره می کنند که چک را صرفاً یک نوشته می داند که به موجب آن صادرکننده وجوه خود را مسترد یا به دیگری واگذار می کند و ثبت در سامانه را شرط ماهوی آن نمی دانند، بلکه صرفاً شرط پرداخت آن می دانند.

با این حال، رویه قضایی و بخشنامه های بانک مرکزی بیشتر به سمت دیدگاه اول متمایل هستند و تأکید بر این است که چک ثبت نشده، از مزایای قانونی چک به عنوان یک سند تجاری معتبر، مانند امکان صدور اجراییه مستقیم و پیگیری کیفری، محروم خواهد ماند و صرفاً می تواند به عنوان یک سند عادی در مراجع حقوقی مورد استناد قرار گیرد.

وضعیت صدور گواهی عدم پرداخت توسط بانک

یکی از بزرگترین مشکلاتی که دارنده چک ثبت نشده با آن روبرو می شود، خودداری بانک ها از صدور گواهی عدم پرداخت (معروف به برگشت چک) است. از آنجایی که چک های ثبت نشده مشمول قانون صدور چک نیستند، بانک ها خود را مجاز به صدور گواهی عدم پرداخت نمی دانند.

اعلامیه عدم ثبت برگه چک در سامانه صیاد (راه حل بانک مرکزی)

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، با درک این مشکل و به منظور رفع بلاتکلیفی دارندگان چک های ثبت نشده، طی بخشنامه شماره ۱۱۷۵۳۳ مورخ ۱۴۰۱.۵.۱۱، راه حلی را ارائه کرده است. این راه حل، صدور سندی به نام اعلامیه عدم ثبت برگه چک در سامانه صیاد توسط شعب بانک ها است.

این اعلامیه، جایگزینی برای گواهی عدم پرداخت نیست، بلکه صرفاً مؤید این نکته است که برگه چک مورد نظر، در سامانه صیاد ثبت نشده و به همین دلیل، امکان انجام عملیات بانکی روی آن (مانند پرداخت وجه) وجود ندارد. این اعلامیه، بدون درج کد رهگیری و در شکلی متمایز از گواهی های مرسوم عدم پرداخت صادر می شود و به عنوان دلیلی برای اثبات عدم ثبت چک، در مراجع قضایی قابل استناد خواهد بود.

اعلامیه عدم ثبت برگه چک در سامانه صیاد، سندی است که توسط بانک مرکزی برای رفع مشکل بلاتکلیفی چک های صیادی ثبت نشده ارائه شده و مؤید عدم امکان اقدام بانکی بر روی چک به دلیل ثبت نشدن آن در سامانه صیاد است. این اعلامیه، هرچند جایگزین گواهی عدم پرداخت نیست، اما گامی مهم برای مستندسازی وضعیت چک در مسیر پیگیری حقوقی به شمار می رود.

هدف از این بخشنامه، تسهیل فرآیند پیگیری حقوقی برای دارندگان چک های ثبت نشده بوده است. با داشتن این اعلامیه، دارنده می تواند در مراجع قضایی، عدم ثبت چک و به تبع آن، عدم امکان پرداخت توسط بانک را به اثبات برساند و مبنای دعوای حقوقی خود را محکم تر سازد.

نکته مهم: چرا باید از دریافت چک ثبت نشده اجتناب کرد؟

با توجه به پیچیدگی ها و مشکلات حقوقی فراوان، مهم ترین توصیه پیشگیرانه این است که همواره از ثبت چک در سامانه صیاد اطمینان حاصل شود. دریافت چک ثبت نشده، دارنده را از بسیاری مزایای قانونی و سرعت عمل در پیگیری مطالبات محروم می سازد و او را وارد یک مسیر حقوقی طولانی تر و پیچیده تر می کند. همواره پیش از پذیرش چک، با استعلام از سامانه صیاد از ثبت آن توسط صادرکننده اطمینان حاصل کنید.

الزام به ثبت چک در سامانه صیاد: آیا چنین درخواستی مسموع است؟

یکی از اولین فکرهایی که به ذهن دارنده چک ثبت نشده می رسد، این است که آیا می تواند صادرکننده را به ثبت چک در سامانه صیاد ملزم کند؟ پاسخ صریح به این پرسش، بر اساس رویه قضایی و نظریات مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه، در اکثر موارد خیر است. این موضوع، بارها در نظریات مشورتی مختلف تأکید شده و دلایل حقوقی محکمی پشت آن قرار دارد.

دلایل حقوقی و نظریات مشورتی

نظریات مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه به وضوح بیان می کنند که ثبت چک در سامانه صیاد، شرط صدور چک است، نه شرطی که بتوان پس از صدور و عدم رعایت آن، صادرکننده را به انجامش مجبور کرد. مهم ترین دلایل حقوقی و استناد به نظریات مشورتی در این زمینه به شرح زیر است:

1. ثبت، شرط صدور چک است: مستفاد از تبصره اصلاحی ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک (۱۴۰۰/۱/۲۹)، ثبت در سامانه صیاد از شرایط صدور چک است. بنابراین، اگر در زمان صدور، چک در این سامانه ثبت نشده باشد، چک مزبور از شمول قانون صدور چک خارج می شود. این نکته در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۴۷۸ مورخ ۱۴۰۱/۰۳/۲۵ به روشنی بیان شده است.
2. محرومیت دارنده به دلیل پذیرش چک ثبت نشده: قانون گذار در متن برگه های دسته چک های جدید، عبارت صدور و پشت نویسی چک بدون درج در سامانه صیاد فاقد اعتبار است را الزامی کرده است. دارنده ای که با وجود این عبارت در چک و بدون رعایت ترتیبات لازم، چک را پذیرفته، عملاً خود را از مزایای قانونی محروم کرده است. بنابراین، دعوای وی دایر بر الزام صادرکننده به ثبت چک در سامانه صیاد مسموع نیست (نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۰/۱۴۷۸).
3. عدم قابلیت استماع دعوا: هیأت عالی قضایی استان یزد نیز در پاسخ به پرسشی مشابه، اعلام کرده است که الزام صادرکننده به ثبت چک در سامانه صیاد قابلیت استماع ندارد؛ مگر اینکه تعهدی مشخص از سوی صادرکننده در این خصوص وجود داشته باشد.

این نظریات حقوقی، به وضوح نشان می دهند که محاکم قضایی، درخواست الزام به ثبت چک را نمی پذیرند، مگر در شرایط بسیار محدود و استثنائی.

استثناء محدود: وجود تعهد صریح و قبلی صادرکننده به ثبت

تنها استثنائی که ممکن است در آن دعوای الزام به ثبت چک مطرح شود، وجود یک تعهد صریح و قبلی از سوی صادرکننده به ثبت چک در سامانه صیاد است. این تعهد باید به صورت کتبی و در قالب یک قرارداد یا توافق نامه مجزا، پیش از صدور و تحویل چک، منعقد شده باشد.

برای مثال، ممکن است در یک قرارداد فروش کالا، فروشنده (دارنده چک) شرط کرده باشد که خریدار (صادرکننده چک) علاوه بر صدور چک، موظف است آن را بلافاصله در سامانه صیاد ثبت کند. در این حالت، دعوای دارنده، دیگر صرفاً الزام به ثبت چک نیست، بلکه الزام به ایفای تعهد قراردادی است که در آن، تعهد به ثبت چک یکی از بندهای قرارداد اصلی بوده است. محاکم در این شرایط و با وجود دلیل محکم دال بر وجود چنین تعهدی، ممکن است به نفع دارنده رأی دهند.

ماهیت دعوای الزام به ثبت: مالی است یا غیرمالی؟

دعوای الزام به ثبت چک در سامانه صیاد در ذات خود یک دعوای غیرمالی محسوب می شود. چرا که خواسته اصلی آن، انجام یک فعل (ثبت در سامانه) است و نه مطالبه مستقیم وجه یا مال. هزینه های دادرسی دعوای غیرمالی نیز به مراتب کمتر از دعوای مالی است.

با این حال، باید توجه داشت که اگر این دعوا به گونه ای با مطالبه وجه چک یا الزام به ایفای تعهد مالی پیوسته باشد، می تواند ماهیت مالی پیدا کند یا به عنوان بخشی از یک دعوای مالی بزرگتر مورد بررسی قرار گیرد. برای مثال، اگر در یک دادخواست، همزمان الزام به ثبت چک و مطالبه وجه چک مطرح شود، ماهیت کلی دعوا به سمت مالی متمایل خواهد شد. این تمایز در تعیین صلاحیت دادگاه و میزان هزینه های دادرسی اهمیت دارد.

نمونه دادخواست الزام به ثبت چک (در صورت وجود تعهد قراردادی)

همانطور که ذکر شد، این نوع دادخواست صرفاً در موارد استثنائی و با وجود تعهد قبلی و صریح به ثبت، قابلیت طرح دارد. در ادامه، نمونه ای از بخش های کلیدی چنین دادخواستی (صرفاً برای شرایط استثنایی) آورده شده است:

خواهان: [مشخصات دارنده چک]
خوانده: [مشخصات صادرکننده چک]
خواسته: الزام خوانده به ثبت چک شماره [شماره چک] مورخ [تاریخ چک] به مبلغ [مبلغ چک] در سامانه صیاد بر اساس تعهد قراردادی

شرح دادخواست:
احتراما به استحضار می رساند، اینجانب خواهان و خوانده محترم به موجب قرارداد عادی/رسمی مورخ [تاریخ قرارداد] در خصوص [موضوع قرارداد]، توافق نمودیم. در بند [شماره بند] قرارداد مذکور، خوانده صراحتاً متعهد گردید که یک فقره چک به شماره [شماره چک] و به مبلغ [مبلغ چک] را در وجه اینجانب صادر و بلافاصله پس از صدور، مشخصات آن را در سامانه صیاد ثبت نماید. علی رغم ایفای تعهد اینجانب و صدور و تحویل چک مذکور، متأسفانه خوانده محترم از ثبت آن در سامانه صیاد خودداری ورزیده است که این امر موجب محرومیت اینجانب از مزایای قانونی و امکان وصول سریع وجه چک گردیده است. با توجه به تعهد صریح و کتبی خوانده در قرارداد فوق الذکر و به استناد ماده ۲۲۵ قانون مدنی، تقاضای صدور حکم بر الزام خوانده به ثبت چک موصوف در سامانه صیاد و پرداخت کلیه خسارات دادرسی را از محضر دادگاه محترم استدعا دارم.

این نمونه، تنها یک شمای کلی است و هر دادخواست باید با توجه به جزئیات خاص پرونده، مستندات موجود و مشاوره با وکیل متخصص تنظیم شود. تأکید مجدد بر این نکته ضروری است که این دعوا، یک استثناء است و نباید به عنوان یک راهکار عمومی برای تمامی چک های ثبت نشده در نظر گرفته شود.

اظهارنامه: ابزاری کلیدی برای پیگیری حقوقی چک ثبت نشده

هنگامی که با یک چک صیادی ثبت نشده روبرو می شوید، احساس سردرگمی و ناامیدی کاملاً طبیعی است. اما باید دانست که حتی در این شرایط نیز مسیرهای حقوقی برای مطالبه حقوق شما باز است و اولین و یکی از مهم ترین گام ها در این مسیر، ارسال اظهارنامه است. اظهارنامه، یک اخطار رسمی و قانونی است که از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به طرف مقابل ارسال می شود و می تواند نقش کلیدی در فرآیند پیگیری حقوقی شما ایفا کند.

اهمیت و کاربرد اظهارنامه

ارسال اظهارنامه برای چک ثبت نشده، مزایای متعددی دارد که آن را به ابزاری قدرتمند تبدیل می کند:

• رسمیت بخشیدن به مطالبه و ایجاد دلیل: اظهارنامه، مطالبه شما را از حالت شفاهی و غیررسمی خارج کرده و به آن وجهه ای قانونی می بخشد. این سند، یک دلیل محکم و رسمی در پرونده شما خواهد بود که نشان می دهد شما برای وصول طلب خود اقدام کرده اید.
• اخطار رسمی به صادرکننده: ارسال اظهارنامه، به صادرکننده چک اخطار می دهد که شما قصد جدی برای پیگیری حقوقی دارید. این اخطار می تواند او را ترغیب کند تا برای جلوگیری از مراحل پیچیده تر قضایی، وجه چک را پرداخت کند یا راه حلی ارائه دهد.
• مستندسازی اقدامات دارنده: در مراجع قضایی، اقدامات دارنده چک برای وصول طلب، اهمیت زیادی دارد. اظهارنامه، سندی است که به وضوح اقدامات شما را مستندسازی کرده و نشان می دهد که شما پیش از طرح دعوا، تلاش خود را برای حل و فصل مسالمت آمیز انجام داده اید.
• وجاهت قانونی اظهارنامه: ماده ۱۵۶ قانون آیین دادرسی مدنی، به اظهارنامه وجاهت قانونی بخشیده و آن را ابزاری برای ابلاغ رسمی هرگونه مطالب به طرف مقابل شناخته است.

دو کاربرد اصلی اظهارنامه برای چک ثبت نشده

اظهارنامه در مورد چک های ثبت نشده، می تواند دو کاربرد اصلی داشته باشد که هر یک بسته به شرایط پرونده، مورد استفاده قرار می گیرد:

الف) اظهارنامه مطالبه وجه چک ثبت نشده (کاربرد رایج و اصلی)

این نوع اظهارنامه، رایج ترین و مهم ترین کاربرد اظهارنامه برای چک های ثبت نشده است. هدف از آن، مطالبه رسمی وجه چک به عنوان یک سند عادی است. با این اظهارنامه، شما به صادرکننده اعلام می کنید که وجه چک را مطالبه کرده و در صورت عدم پرداخت در مهلت مقرر، اقدامات قانونی بعدی را آغاز خواهید کرد.

اجزای مهم اظهارنامه مطالبه وجه:

1. مشخصات کامل طرفین: نام، نام خانوادگی، کد ملی، آدرس و شماره تماس دقیق دارنده (اظهارکننده) و صادرکننده (اظهارشونده) چک.
2. مشخصات کامل چک: شماره سریال چک، تاریخ صدور، تاریخ سررسید، مبلغ چک به عدد و حروف، نام بانک و شعبه، و کد صیادی (در صورت وجود، حتی اگر ثبت نشده باشد).
3. بیان صریح مطالبه وجه: به وضوح بیان کنید که وجه چک را مطالبه می کنید.
4. اعلام وضعیت عدم ثبت: ذکر کنید که چک در سامانه صیاد ثبت نشده و به همین دلیل، امکان وصول از طریق بانک فراهم نیست.
5. مهلت پرداخت: مهلت معقول و مشخصی (مثلاً ۷ تا ۱۰ روز کاری) برای پرداخت وجه تعیین کنید.
6. اخطار اقدامات قانونی: اعلام کنید که در صورت عدم پرداخت در مهلت مقرر، ناگزیر به پیگیری از طریق مراجع قضایی خواهید شد و کلیه خسارات (شامل خسارت تأخیر تأدیه و هزینه های دادرسی) نیز بر عهده صادرکننده خواهد بود.
7. ضمیمه کردن تصویر چک: معمولاً تصویر چک به اظهارنامه ضمیمه می شود.

نمونه کامل اظهارنامه مطالبه وجه چک ثبت نشده (به عنوان سند عادی):

مشخصات اظهارکننده: [نام و نام خانوادگی، کدملی، آدرس، شماره تماس]
مشخصات اظهارشونده: [نام و نام خانوادگی، کدملی، آدرس، شماره تماس]
موضوع اظهارنامه: مطالبه وجه چک شماره [شماره سریال چک] صادره از حساب [شماره حساب] بانک [نام بانک] شعبه [نام شعبه]

با سلام و احترام،
احتراما به استحضار می رساند که اظهارشونده محترم یک فقره چک به شماره [شماره سریال چک] مورخ [تاریخ سررسید] به مبلغ [مبلغ چک به ریال] ریال و به حروف [مبلغ چک به حروف] در وجه اینجانب اظهارکننده صادر و تحویل نموده است. لازم به ذکر است که چک مذکور در سامانه صیاد به ثبت نرسیده است و علی رغم مراجعات مکرر به بانک محال علیه، به دلیل عدم ثبت در سامانه صیاد و مطابق با بخشنامه بانک مرکزی، امکان پرداخت وجه و یا صدور گواهی عدم پرداخت میسر نگردیده است.

با عنایت به مراتب فوق، و با توجه به اینکه اینجانب دارنده قانونی و با حسن نیت چک موصوف می باشم، بدین وسیله به اظهارشونده محترم اخطار می گردد که ظرف مهلت [مثلاً ۷] روز کاری از تاریخ ابلاغ این اظهارنامه، نسبت به پرداخت کامل وجه چک به مبلغ [مبلغ چک به ریال] ریال در وجه اینجانب اقدام نماید.

در صورت انقضای مهلت مقرر و عدم پرداخت وجه چک، اینجانب ناگزیر خواهم بود جهت استیفای حقوق خود، از طریق مراجع قضایی اقدام نمایم. بدیهی است در این صورت، کلیه خسارات وارده از جمله خسارت تأخیر تأدیه (از تاریخ سررسید چک تا تاریخ پرداخت کامل دین)، هزینه های دادرسی، حق الوکاله وکیل (در صورت لزوم) و سایر هزینه های مربوطه، به موجب حکم مرجع قضایی بر عهده اظهارشونده خواهد بود.

با تشکر و احترام،
[نام و نام خانوادگی اظهارکننده]
[امضاء]

ب) اظهارنامه الزام به ثبت چک (کاربرد محدود و مشروط به تعهد قبلی)

این نوع اظهارنامه، همانطور که قبلاً توضیح داده شد، کاربرد بسیار محدودتری دارد و تنها در صورتی معنا پیدا می کند که صادرکننده چک، به صورت کتبی و صریح، در یک قرارداد یا توافق نامه مجزا، تعهد به ثبت چک در سامانه صیاد داده باشد. در این حالت، اظهارنامه به منظور یادآوری و اخطار برای ایفای آن تعهد خاص ارسال می شود.

اجزای مهم این اظهارنامه:

1. اشاره به تعهد قبلی: در متن اظهارنامه باید به صراحت به قرارداد یا توافق نامه که حاوی تعهد به ثبت چک است، اشاره شود.
2. مهلت ثبت: مهلت مشخصی برای انجام تعهد (ثبت چک) تعیین شود.
3. اخطار اقدامات قانونی: هشدار داده شود که در صورت عدم ایفای تعهد، دعوای الزام به ایفای تعهد قراردادی در دادگاه مطرح خواهد شد.

نمونه کامل اظهارنامه الزام به ثبت چک (در صورت وجود تعهد):

مشخصات اظهارکننده: [نام و نام خانوادگی، کدملی، آدرس، شماره تماس]
مشخصات اظهارشونده: [نام و نام خانوادگی، کدملی، آدرس، شماره تماس]
موضوع اظهارنامه: الزام به ثبت چک شماره [شماره سریال چک] در سامانه صیاد بر اساس تعهد قراردادی

با سلام و احترام،
احتراما به استحضار می رساند که اظهارشونده محترم به موجب قرارداد مورخ [تاریخ قرارداد] منعقده در خصوص [موضوع قرارداد]، متعهد گردیدند که یک فقره چک به شماره [شماره سریال چک] مورخ [تاریخ سررسید] به مبلغ [مبلغ چک] ریال را در وجه اینجانب اظهارکننده صادر و پس از صدور، مشخصات آن را بلافاصله در سامانه صیاد ثبت نمایند.

علی رغم گذشت زمان از تاریخ سررسید چک و ایفای تعهدات اینجانب، متأسفانه اظهارشونده محترم تا این لحظه از ایفای تعهد خود مبنی بر ثبت چک مذکور در سامانه صیاد خودداری ورزیده است.

بدین وسیله اخطار می گردد که ظرف مهلت [مثلاً ۵] روز کاری از تاریخ ابلاغ این اظهارنامه، نسبت به ثبت کامل و صحیح اطلاعات چک فوق الذکر در سامانه صیاد اقدام فرمایید. در صورت انقضای مهلت مقرر و عدم ایفای تعهد، اینجانب ناگزیر خواهم بود با استناد به قرارداد فی مابین و این اظهارنامه، دعوای الزام به ایفای تعهد قراردادی را در مراجع قضایی طرح نمایم. بدیهی است کلیه خسارات وارده و هزینه های دادرسی بر عهده اظهارشونده خواهد بود.

با تشکر و احترام،
[نام و نام خانوادگی اظهارکننده]
[امضاء]

نکات مهم در ارسال اظهارنامه:

• ارسال از طریق دفاتر خدمات قضایی: اظهارنامه باید حتماً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ارسال شود تا دارای اعتبار رسمی و قابلیت پیگیری باشد.
• نگهداری از ابلاغیه: پس از ارسال اظهارنامه، یک نسخه از آن به همراه ابلاغیه به شما بازگردانده می شود. این مدارک را به دقت نگهداری کنید، زیرا در مراحل بعدی پرونده، بسیار مهم خواهند بود.
• مهلت قانونی پاسخ: اظهارشونده پس از دریافت اظهارنامه، مهلت قانونی برای پاسخگویی دارد، اما عدم پاسخگویی او مانع از پیگیری حقوقی شما نیست.

به یاد داشته باشید که ارسال اظهارنامه، یک گام هوشمندانه و حیاتی است که می تواند مسیر حقوقی شما را هموارتر کرده و شانس موفقیت شما را در مطالبه حقوق از دست رفته، افزایش دهد.

مراحل گام به گام مطالبه وجه چک ثبت نشده پس از ارسال اظهارنامه

پس از ارسال اظهارنامه و عدم پاسخگویی یا امتناع صادرکننده از پرداخت وجه چک ثبت نشده، نوبت به اقدامات حقوقی جدی تر و ورود به فرآیند قضایی می رسد. این مراحل، نیازمند دقت و آگاهی کامل از قوانین و رویه های جاری هستند. در ادامه، گام به گام این مسیر را بررسی خواهیم کرد:

گام ۱: دریافت اعلامیه عدم ثبت از بانک

قبل از هرگونه اقدام قضایی، شما به عنوان دارنده چک ثبت نشده، نیاز دارید تا مدرکی رسمی مبنی بر عدم ثبت چک در سامانه صیاد در دست داشته باشید. همانطور که پیشتر گفته شد، بانک ها برای این نوع چک ها، گواهی عدم پرداخت صادر نمی کنند. لذا، باید با مراجعه به شعبه بانک محال علیه، درخواست اعلامیه عدم ثبت برگه چک در سامانه صیاد را مطرح کنید. این اعلامیه، نشان دهنده این است که چک شما به دلیل عدم ثبت در سامانه صیاد، قابلیت پرداخت از طریق بانک را ندارد و به عنوان یک مدرک مهم در پرونده شما قرار خواهد گرفت.

گام ۲: جمع آوری و تکمیل مدارک

برای طرح هرگونه دعوای حقوقی، جمع آوری تمامی مدارک و مستندات مربوطه از اهمیت بالایی برخوردار است. این مدارک شامل موارد زیر می شود:

• اصل برگه چک ثبت نشده: این مهم ترین مدرک شماست.
• اعلامیه عدم ثبت چک در سامانه صیاد: مدرکی که از بانک دریافت کرده اید.
• کپی برابر اصل اظهارنامه ارسالی و ابلاغیه آن: که نشان می دهد شما برای مطالبه وجه اقدام کرده اید.
• پاسخ احتمالی صادرکننده به اظهارنامه (در صورت وجود): اگر صادرکننده پاسخی داده باشد، ضمیمه شود.
• مستندات رابطه معاملاتی (در صورت وجود): هرگونه قرارداد، فاکتور، رسید، پیامک یا مکاتبه ای که نشان دهنده علت صدور چک و وجود رابطه مالی بین شما و صادرکننده باشد، به تقویت دعوای شما کمک می کند.
• مدارک شناسایی خواهان (دارنده چک): شامل کپی کارت ملی و شناسنامه.

گام ۳: درخواست تأمین خواسته

یکی از هوشمندانه ترین اقدامات قبل از طرح دادخواست اصلی، درخواست تأمین خواسته است. تأمین خواسته به معنای توقیف موقت اموال صادرکننده (بدهکار) است، حتی قبل از اینکه دادگاه حکم نهایی را صادر کند. هدف از این اقدام، جلوگیری از انتقال یا مخفی کردن اموال توسط بدهکار و تضمین اجرای حکم احتمالی در آینده است.

درخواست تأمین خواسته به همراه تودیع خسارت احتمالی (معمولاً ۱۰ الی ۳۰ درصد از مبلغ خواسته) به دادگاه ارائه می شود. با صدور قرار تأمین خواسته، اموالی از صادرکننده (مانند حساب بانکی، ملک، خودرو و…) توقیف می شود تا اطمینان حاصل شود که در صورت صدور حکم به نفع شما، اموالی برای اجرای حکم وجود خواهد داشت.

گام ۴: طرح دادخواست مطالبه وجه (به عنوان سند عادی) در دادگاه حقوقی

پس از جمع آوری مدارک و در صورت لزوم، درخواست تأمین خواسته، نوبت به طرح دادخواست اصلی می رسد. دعوای شما برای مطالبه وجه چک ثبت نشده، به عنوان مطالبه وجه یک سند عادی در دادگاه حقوقی مطرح خواهد شد، نه به عنوان دعوای چک برگشتی مشمول قانون صدور چک.

• مرجع صالح: دادگاه حقوقی صالح برای رسیدگی به این دعوا، معمولاً دادگاه محل اقامت خوانده (صادرکننده چک) یا دادگاه محل صدور چک (محل انعقاد قرارداد اصلی) است. انتخاب مرجع صالح صحیح، از اتلاف وقت و ارجاع پرونده جلوگیری می کند.
• خواسته دادخواست: در ستون خواسته دادخواست، باید به صراحت مطالبه وجه چک به عنوان سند عادی به همراه مبلغ دقیق آن، و همچنین مطالبه خسارت تأخیر تأدیه (از تاریخ سررسید چک تا تاریخ پرداخت کامل دین)، خسارات دادرسی (شامل هزینه های وکیل و سایر هزینه ها) ذکر شود.
• شرح دادخواست: در بخش شرح دادخواست، باید وقایع را به ترتیب زمانی توضیح دهید: علت صدور چک، عدم ثبت آن در سامانه صیاد، عدم امکان وصول وجه از بانک، ارسال اظهارنامه و عدم پرداخت وجه. به اصل چک، اعلامیه عدم ثبت، و اظهارنامه ارسالی به عنوان دلایل و مستندات اشاره کنید.
• پرداخت هزینه دادرسی: هزینه دادرسی دعاوی مالی بر اساس مبلغ خواسته تعیین می شود و در ابتدای کار باید پرداخت گردد.

نمونه بخش های کلیدی دادخواست مطالبه وجه چک ثبت نشده (خواسته و شرح مختصر):

خواهان: [مشخصات کامل دارنده چک]
خوانده: [مشخصات کامل صادرکننده چک]
خواسته: ۱. صدور قرار تأمین خواسته جهت توقیف اموال خوانده به میزان مبلغ خواسته (در صورت درخواست) ۲. محکومیت خوانده به پرداخت مبلغ [مبلغ چک] ریال بابت وجه چک عادی شماره [شماره سریال چک] مورخ [تاریخ سررسید] ۳. محکومیت خوانده به پرداخت خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ [تاریخ سررسید] تا یوم الاداء ۴. محکومیت خوانده به پرداخت کلیه خسارات دادرسی و حق الوکاله وکیل (در صورت لزوم).

شرح دادخواست:
احتراما به استحضار می رساند که خوانده محترم یک فقره چک عادی به شماره [شماره سریال چک] مورخ [تاریخ سررسید] و به مبلغ [مبلغ چک] ریال، از حساب [شماره حساب] بانک [نام بانک] شعبه [نام شعبه] در وجه اینجانب صادر و تحویل نموده است. با توجه به عدم ثبت چک مذکور در سامانه صیاد، مطابق با تبصره ۱ ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک، این سند فاقد شمولیت بر قانون صدور چک بوده و تنها به عنوان یک سند عادی قابل مطالبه است. علی رغم مراجعت اینجانب به بانک محال علیه، به دلیل عدم ثبت چک در سامانه صیاد، اعلامیه عدم ثبت برگه چک در سامانه صیاد (پیوست شماره ۱) صادر گردیده است. همچنین، اینجانب پیش از طرح دعوا، با ارسال اظهارنامه شماره [شماره اظهارنامه] مورخ [تاریخ اظهارنامه] (پیوست شماره ۲)، مطالبه وجه چک را از خوانده نموده ام که متأسفانه اقدامی در جهت پرداخت صورت نگرفته است. لذا با تقدیم این دادخواست، تقاضای رسیدگی و صدور حکم مطابق ستون خواسته را از محضر دادگاه محترم دارم.

گام ۵: پیگیری اجرایی حکم

پس از طی مراحل دادرسی و صدور حکم قطعی به نفع شما، می توانید با مراجعه به اجرای احکام مدنی دادگستری، درخواست اجرای حکم را مطرح کنید. در این مرحله، اجرای احکام به دنبال توقیف اموال صادرکننده و فروش آن ها برای تأمین مبلغ دین خواهد بود. اگر در مرحله تأمین خواسته، اموالی توقیف شده باشد، اجرای حکم با سرعت و سهولت بیشتری انجام می شود.

آیا امکان پیگیری کیفری وجود دارد؟

پاسخ قاطع به این سوال خیر است. چک ثبت نشده، به دلیل عدم شمول بر قانون صدور چک، فاقد جنبه کیفری است و نمی توان صادرکننده آن را بابت عدم پرداخت، از طریق شکایت کیفری مورد تعقیب قرار داد. تمامی پیگیری ها باید از طریق مسیر حقوقی و مطالبه وجه به عنوان سند عادی انجام شود.

توصیه های پیشگیرانه و نکات حقوقی تکمیلی

تجربه نشان داده که پیشگیری همواره بهتر از درمان است، به خصوص در مسائل حقوقی مربوط به چک. در مورد چک های صیادی ثبت نشده، این اصل بیش از پیش اهمیت پیدا می کند. با رعایت چند نکته ساده و مشاوره حقوقی به موقع، می توان از بروز بسیاری از مشکلات و درگیری های قضایی جلوگیری کرد.

همیشه از ثبت چک در سامانه صیاد اطمینان حاصل کنید

مهم ترین توصیه، این است که در هنگام دریافت هر برگه چک صیادی، حتماً از ثبت آن در سامانه صیاد توسط صادرکننده اطمینان حاصل نمایید. این کار بسیار ساده است و از طریق روش های مختلفی قابل انجام است:

• اینترنت بانک و موبایل بانک: اکثر بانک ها در اپلیکیشن ها و سامانه های اینترنتی خود، امکان استعلام و تأیید دریافت چک صیادی را فراهم کرده اند.
• برنامک های موبایلی حوزه پرداخت: اپلیکیشن های پرداخت متنوعی وجود دارند که خدمات مربوط به چک صیادی را ارائه می دهند.
• سامانه پیامکی: با ارسال کد مندرج روی چک (۱۶ رقمی) به شماره های اعلامی از سوی بانک مرکزی (مثلاً ۴۰۴۰۷۰۱۷۰۱)، می توانید وضعیت ثبت چک را استعلام کنید.
• خودپردازها، کیوسک های بانکی و شعب بانک ها: این امکانات نیز برای استعلام و تأیید ثبت چک در دسترس هستند.

لحظه ای غفلت در این مرحله، می تواند به ماه ها یا سال ها درگیری حقوقی منجر شود. پس حتماً پس از دریافت چک، آن را در سامانه به نام خود ثبت کرده و تأیید دریافت را انجام دهید.

در صورت دریافت چک ثبت نشده، در اسرع وقت اقدام به ارسال اظهارنامه و پیگیری حقوقی نمایید

اگر به هر دلیلی چکی دریافت کردید که در سامانه صیاد ثبت نشده بود، زمان را از دست ندهید. هرگونه تعلل، می تواند فرآیند مطالبه حقوق شما را دشوارتر سازد. همانطور که توضیح داده شد، اظهارنامه چک ثبت نشده، اولین قدم رسمی و حیاتی است که باید در اسرع وقت ارسال شود. این اقدام، نه تنها به صادرکننده اخطار می دهد، بلکه به عنوان یک دلیل محکم در مراحل بعدی پیگیری قضایی به شما کمک خواهد کرد. پس از آن نیز، با جمع آوری مدارک و در صورت لزوم درخواست تأمین خواسته، دعوای حقوقی مطالبه وجه را مطرح کنید.

اهمیت مشاوره با وکیل متخصص برای انتخاب بهترین مسیر و جلوگیری از اشتباهات

مسائل مربوط به چک های صیادی، به ویژه چک های ثبت نشده، دارای ظرافت های حقوقی خاص و پیچیدگی های اجرایی فراوانی هستند. یک اشتباه کوچک در تنظیم اظهارنامه، انتخاب خواسته دادخواست، یا جمع آوری مدارک، می تواند منجر به اتلاف وقت، هزینه و حتی از دست رفتن حقوق شما شود. بنابراین، مشاوره با یک وکیل متخصص در امور چک و اسناد تجاری، امری ضروری است. وکیل متخصص می تواند با بررسی دقیق شرایط پرونده شما، بهترین راهکار حقوقی را پیشنهاد دهد، اظهارنامه و دادخواست را به صحیح ترین شکل ممکن تنظیم کند و شما را در تمامی مراحل دادرسی و اجرای حکم یاری رساند.

در نهایت، می توان گفت که اظهارنامه چک ثبت نشده، در کنار سایر اقدامات قانونی و با هدایت یک مشاور حقوقی مجرب، اولین و مهم ترین گام برای دارنده چکی است که با چالش عدم ثبت در سامانه صیاد مواجه شده است. این اقدام رسمی، پلی است به سوی احیای حقوق مالی از دست رفته و باید با جدیت و آگاهی کامل صورت گیرد.

سوالات متداول

آیا چک ثبت نشده کاملاً بی اعتبار است؟

خیر، چک ثبت نشده کاملاً بی اعتبار نیست، اما از شمول قانون صدور چک خارج شده و مزایای قانونی یک سند تجاری را از دست می دهد. این چک به عنوان یک سند عادی اثبات کننده طلب شناخته شده و دارنده می تواند وجه آن را از طریق طرح دعوای حقوقی مطالبه کند.

آیا می توان صادرکننده چک ثبت نشده را زندانی کرد؟

خیر، به دلیل اینکه چک ثبت نشده فاقد جنبه کیفری است و مشمول قانون صدور چک نمی شود، امکان پیگیری کیفری و به تبع آن، زندانی کردن صادرکننده به دلیل عدم پرداخت آن وجود ندارد. پیگیری صرفاً از طریق مراجع حقوقی امکان پذیر است.

چه مدت زمانی برای پیگیری قانونی چک ثبت نشده دارم؟

برای مطالبه وجه چک ثبت نشده به عنوان سند عادی، قانون مدنی و قانون آیین دادرسی مدنی حاکم است. به طور کلی، مهلت مرور زمان برای مطالبات حقوقی طولانی تر از مهلت های قانونی مربوط به چک های عادی (مشغول قانون صدور چک) است، اما توصیه می شود برای جلوگیری از هرگونه مشکل، در اسرع وقت اقدام به پیگیری حقوقی نمایید.

تفاوت گواهی عدم پرداخت و اعلامیه عدم ثبت چیست؟

«گواهی عدم پرداخت» توسط بانک برای چک های دارای نقص موجودی و ثبت شده در سامانه صیاد صادر می شود و امکان پیگیری های قانونی متعدد از جمله اجراییه مستقیم را فراهم می کند. اما «اعلامیه عدم ثبت» سندی است که برای چک های صیادی ثبت نشده توسط بانک صادر می شود و صرفاً تأییدکننده این موضوع است که چک در سامانه صیاد ثبت نشده و به همین دلیل قابل پرداخت توسط بانک نیست؛ این سند امکان پیگیری کیفری یا اجراییه مستقیم را ندارد.

آیا پشت نویسی چک ثبت نشده برای انتقال آن معتبر است؟

مطابق تبصره ۱ ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک، «صدور و پشت نویسی چک بدون درج در سامانه صیاد فاقد اعتبار است.» بنابراین، پشت نویسی چک ثبت نشده برای انتقال آن، فاقد اعتبار قانونی بوده و انتقال رسمی چک صرفاً با ثبت در سامانه صیاد امکان پذیر است. در صورت پشت نویسی، روابط طرفین تابع عمومات قانون مدنی خواهد بود.

چه راه هایی برای استعلام ثبت چک صیادی وجود دارد؟

برای استعلام ثبت چک صیادی، می توانید از اینترنت بانک و موبایل بانک بانک ها، برنامک های موبایلی حوزه پرداخت، سامانه پیامکی (مانند ارسال کد ۱۶ رقمی به ۴۰۴۰۷۰۱۷۰۱)، خودپردازها، کیوسک های بانکی و شعب بانک های عامل اقدام کنید.